Аннотация: Beýik Watançylyk urşunda Stalingraddaky öwrülişik nokady bolmadyk bolsa, ähli zat düýbünden başgaça bolup, ters öwrülişe öwrülerdi.
STALINGRADYŇ ZALYM PAGESIÝASY
BELLIK
Beýik Watançylyk urşunda Stalingraddaky öwrülişik nokady bolmadyk bolsa, ähli zat düýbünden başgaça bolup, ters öwrülişe öwrülerdi.
1-NJI BAP.
Stalingradda öwrülişik nokady bolmadyk ýaly. Bu doly mümkin, sebäbi nemesler öz güýçlerini gaýtadan toparlap, gapdallaryny güýçlendirmäge wagt tapdylar. Ržew-Syhowsk hüjümi mahalynda hut şeýle boldy. Bu gaty gowy bolmady - nasistler gapdal hüjümlerini yzyna serpikdirdiler. Žukow Stalingraddakydan has köp esgeri bolsa-da, üstünlik gazanyp bilmedi. Şonuň üçin, prinsip boýunça öwrülişik nokady bolmandyr. Nemesleriň gapdallaryny ýapyp bilendigini we sowet güýçleriniň hiç haçan geçip bilmändigini göz öňüne getirmek mümkin. Mundan başga-da, howa şertleri amatsyzdy we howa güýjüni netijeli ulanmagyň mümkinçiligi ýokdy.
Şeýdip, nasistler çydamly boldular we söweşler dekabryň ahyryna çenli dowam etdi. Ýanwar aýynda Sowet goşunlary Leningradyň golaýynda "Iskra" operasiýasyny başladylar, ýöne ol hem başa barmady. Fewral aýynda bolsa günortada we merkezde hüjüm etmäge synanyşdylar. Üçünji gezek Ržew-Syçowsk operasiýasy başa barmady. Stalingradyň golaýyndaky gapdal hüjümleri hem başa barmady.
Emma Rommeliň amerikan güýçlerine garşy hüjüminden soň nasistler Afrikada uly üstünlik gazandylar. 100 müňden gowrak amerikan esgeri ýesir alyndy we Alžir doly ýeňildi. Şoka düşen Ruzwelt ýaraşyk teklip etdi; ýeke özi söweşmek islemeýän Çerçill hem ýaraşygy goldady. Günbatardaky söweşler togtady.
Üçünji Reýh umumy uruş yglan etmek bilen has köp güýç toplady, esasanam tanklar bilen. Nasistler "Panthers", "Tigers", "Lions" we "Ferdinand" öz-özünden ýöreýän toplaryny satyn aldylar. Bu güýç, Fokke-Wulfyň HE-129 atly güýçli söweşiji-hüjüm uçary we beýlekiler bilen birlikde, şeýle hem önümçilik düzümine goşuldy. Şeýle hem, ýedi ot açyş nokady bolan täze, güýçli söweşiji modifikasiýa bolan ME-309 hem önümçilige girdi.
Gysgaça aýdylanda, nasistler Stalingradyň günortasyndan hüjüme başladylar we iýun aýynyň başyndan Wolga boýunça öňe gitdiler. Garaşylyşy ýaly, sowet goşunlary täze tanklaryň we tejribeli nemes pyýada goşunlarynyň hüjümine boýun egdi. Nemesler bir aýdan soň goragy döwüp, Kaspi deňzine we Wolga deltasyna ýetdiler. Kawkaz gury ýer bilen bölünip galdy. Soňra Türkiýe SSSR-e garşy urşa girdi. Nebit gorlary bolan Kawkaz indi saklanyp bilmedi.
Güýz aýlary gazaply söweşler bilen alamatlandy. Nemesler we türkler Kawkazyň tas tutuş ýerini basyp aldylar we Bakuwa hüjüme başladylar. Dekabr aýynda şäheriň soňky kwartallary ýykyldy. Nasistler uly nebit gorlaryny ele geçirdiler, emma guýular weýran edilipdi we heniz gaýtadan işe girizilmedi. Emma SSSR hem esasy nebit çeşmesini ýitirdi we kyn ýagdaýda galdy.
Gyş geldi. Sowet goşunlary garşy hüjüme synanyşdylar, ýöne üstünlik gazanmadylar. Nasistler Focke-Wulf-yň ewolýusiýasy bolan TA-152-ni we reaktiv uçarlary öndürmäge başladylar. Şeýle hem, has ösen we umumy iş görkezijileri boýunça deňsiz-taýsyz 88 millimetrlik 71EL topy bilen ýaraglanan Panther-2 we Tiger-2 tanklaryny hödürlediler. Iki ulag hem örän güýçli we çaltdy. Panther-2-niň 900 at güýjündäki hereketlendirijisi bardy, agramy elli üç tonna, agramy altmyş sekiz tonna bolan Tiger-2-niň bolsa 1000 at güýjündäki hereketlendirijisi bardy. Şeýlelik bilen, agramynyň agyrlygyna garamazdan, nemes tanklary örän çeýedi. Has agyr Maus we Lion tanklary hiç haçan öňe gitmedi, sebäbi olaryň kemçilikleri örän köpdi. Şeýlelikde, 1944-nji ýylda nasistler iki esasy tanka, "Panther-2" we "Tiger-2"-e pul goýdular, SSSR bolsa öz gezeginde T-34-76-ny T-34-85-e ýokarlandyrdy we şeýle hem 122 millimetrlik top bilen täze IS-2-ni işe girizdi.
Tomus aýlaryna çenli iki tarapdan hem köp sanly täze uçar öndürildi. Nasist howa güýçlerinde Ju-288 bombardmançy uçary geldi, emma olarda 1943-nji ýylda eýýäm bir sany öndürilipdi. Emma sowet söweşijileriniň hatda tutup bilmeýän reaktiw hereketlendirijili uçar bolan Arado has howply we ösen bolup çykdy. ME-262 önümçilik girdi, ýöne ol henizem kämil däldi, ýygy-ýygydan heläkçilige uçraýardy we perwanly uçardan bäş esse gymmatdy. Şonuň üçin häzirlikçe ME-309 we TA-152 esasy söweşiji uçarlara öwrüldi we olar Sowet goranyşyny kynlaşdyrdy.
Nemesler şeýle hem goranyş ýaraglary bolan alty hereketlendirijili bombardmançy uçar bolan TA-400-i - on üç topy - işläp düzdüler. Ol on tonnadan gowrak bomba daşaýardy we sekiz müň kilometre çenli aralyga uçýardy. Nähili bir haýwan - ol Uralda we ondan daşarda hem harby, hem-de raýat sowet nyşanalaryny nädip gorkuzyp başlady.
Gysgaça aýdylanda, tomusda, 22-nji iýunda Wehrmachtyň hem merkezde, hem günortadan, Saratow ugrunda uly hüjümi başlady.
Merkezde nemesler ilki Ržewiň belli bir böleginden we demirgazykdan, birleşýän oklaryň ugrundan hüjüm etdiler. Bu ýerde bolsa agyr, ýöne hereketli tanklaryň uly toplumy sowet goragyny bozdy. Günortada nemesler sowet pozisiýalaryny çalt bozup, Saratowa ýetdiler. Emma söweş dowam etdi. Sowet goşunlarynyň we köp sanly berkitme gurluşlarynyň durnuklylygy sebäpli nasistler Saratowa doly eýe bolup bilmediler we söweş dowam etdi. Merkezde bolsa, sowet goşunlary gabawda saklansa-da, nasistler örän haýal öňe gitdiler. Dogrudyr, Saratowa sentýabr aýynda ýykyldy... Emma söweş dowam etdi. Nemesler Samara ýetdiler, ýöne ol ýerde büdräp gitdiler. Güýzüň ahyrynda nasistler Možaýsk gorag liniýasyna golaýlaşdylar, ýöne ol ýerde saklandylar. Muňa garamazdan, Moskwa öň hatardaky şähere öwrüldi. Nasistler barha köp reaktiw uçarlary, esasanam bombardyryjy uçarlary aldylar. "Lion-2" tanky hem peýda boldy. Bu, diň arka tarapa süýşürilen, köndelen gurnalan hereketlendirijisi we geçirijisi bolan ilkinji nemes tank dizaýnydy. Netijede, korpusyň silueti pes, diň bolsa has dar boldy. Netijede, ulagyň agramy togsan tonnadan altmyş tonna çenli azaldyldy, şol bir wagtyň özünde sowut galyňlygy şol bir derejede saklanyp galdy - gapdallarynda ýüz millimetr, eňňit göwresiniň öň tarapynda ýüz elli millimetr we top örtügi bilen diňiň öň tarapynda iki ýüz kyrk millimetr.
Bu tank, ajaýyp sowutyny saklap we täsirli çöküş burçuny has-da artdyryp, has manewirli bolup, gorkunçdy. SSSR Ýak-3-i döretdi, ýöne Lend-Lease üpjünçiliginiň ýetmezçiligi sebäpli, ol we tizligi we beýikligi birneme ýokarlanan LA-7 maşyny hiç haçan köpçülikleýin öndürilmedi. Hatda perwanly Ju-288 we soňraky Ju-488 hem Ýak-3-e ýetip bilmedi. Emma LA-7 reaktiw uçarlar bilen deňleşip bilmedi.
Nemesler gyş boýy sessiz galyp, ýazy garaşdylar. Olaryň E-seriýasy golaýlap gelýärdi we olar urşuň indiki ýyl has ir tamamlanmagyna umytly garaýardylar. Emma sowet goşunlary 1945-nji ýylyň 20-nji ýanwarynda merkezde hüjüme başladylar. Söweşler bolsa güýçli boldy.
2-NJI BAP.
Nemesler hüjümleri yzyna serpikdirip, özleriniň garşy hüjümine başladylar. Netijede, olaryň goşunlary Tulada söweşe başladylar. Ýagdaý hasam ýitileşdi. Emma nasistler şol gyşda giň möçberli hüjüme başlamaga het edip bilmediler. Şondan soň arakesme boldy. Şeýle-de bolsa, mart aýynda Gazagystanda söweşler başlandy. Nasistler Uralsy alyp, Orenburg şäherine golaýlaşmagy başardylar. Aprel aýynyň ortalarynda bolsa Moskwanyň gapdallarynda hüjüm başlandy.
SSSR Gitleriň tanklarynyň sanynyň artmagyna garşy göreşmek üçin SU-100-i satyn aldy. Maý aýynda bolsa IS-3-iň önümçiligine başlamagy meýilleşdirildi. Reaktiw uçarlar ýetmezçilik edýärdi.
Bir aýyň içinde nasistler gapdallardan öňe süýşüp, Tula şäherini eýelediler, soňra bolsa Moskwany demirgazykdan bölüp aýyrdylar. Emma sowet goşunlary gahrymançylyk bilen söweşdi we nemesler birneme haýalladylar.
Soňra, maý aýynyň ahyrynda nasistler has demirgazyga hüjüm edip, Tihwini we Wolhowy basyp aldylar we Leningrady gurşap aldylar. Günortada nasistler ahyrsoňy Kuýbişewi, öňki Samarany basyp aldylar we Moskwany yzdan gurşap almagy maksat edinip, Wolga boýunça öňe süýşüp başladylar. Orenburg hem gabawda galdy. Nasistler ilkinji tanklaryny - E seriýasyndaky Pantera-3 we Tiger-3-i hem aldylar. Pantera-3, E-50, heniz has ösen ulag däldi. Ol altmyş üç tonna agramdady, ýöne 1200 at güýjüne çenli öndürip bilýän hereketlendirijisi bardy. Onuň sowutynyň galyňlygy Tiger-2-niňki bilen takmynan deňdi, ýöne diňi has kiçi we dardy, top bolsa has güýçlidi: 88 millimetrlik, 100EL uzynlykdaky top, stwolyň deňagramlylygyny saklamak üçin has uly top örtügini talap edýärdi. Şeýlelik bilen, diňiň öň tarapyndaky sowut 285 millimetr çuňluga çenli goralýar. Şeýle hem, has dik eňňitligi sebäpli has gowy goralýar. Şassi ýeňil, abatlamak aňsat we palçyk bilen dykylmaýar.
Ol heniz kämil ulag däl, sebäbi gurluşy doly üýtgedilmedi, ýöne nasistler eýýäm onuň üstünde işleýärler. Şonuň üçin, erbet başlangyç erbet başlangyçdyr. "Tiger-3" E-75. Şeýle hem, ol biraz agyr, 93 tonna. Emma, ol gowy goralýar: diňiň öň tarapy 252 mm galyňlykda, gapdallary bolsa 160 mm. 128 mm 55EL topy bolsa güýçli ýaragdyr. Öň tarapy 200 mm galyňlykda, aşakysy 150 mm we gapdallary 120 mm - korpus eňňitli. Mundan başga-da, olara goşmaça 50 mm plitalary birikdirip bolýar, bu bolsa umumy sowuty 170 mm-e ýetirýär. Başgaça aýdylanda, bu tank, gapdal sowuty bary-ýogy 82 mm bolan "Panther-3"-den tapawutlylykda, ähli burçlardan gowy goralýar. Emma hereketlendirijisi şol bir - doly güýçlendirmede 1200 at güýji - we ulag haýal işleýär we has köp döwülýär. "Tiger-3" has uly "Tiger-2" bolup, ýaraglanmasy we esasanam gapdal sowutlary gowulandyryldy, ýöne öndürijiligi biraz peseldildi.
Nemes tanklarynyň ikisi hem ýaňy-ýakynda önümçilik işine başlady. SSSR-iň iň köp öndürilýän tanky bolan T-34-85 henizem işlenip düzülýär. Nemeslere ýeňiş getirip biljek IS-2 hem önümçilikde. IS-3 önümçilikde. Onuň diňi we öň tarapy, şeýle hem aşaky korpusy has gowy goragly. Emma tank üç tonna agyr, şol bir hereketlendirijisi we geçirijisi bilen has köp döwülýär we onuň sürüjilik ukyby eýýäm pes bolan IS-2-den hem has erbet. Mundan başga-da, täze tanky öndürmek has çylşyrymly, şonuň üçin ol az mukdarda öndürilýär we IS-2 henizem önümçilikde.
Şeýlelikde, nemesler tanklarda öňde barýarlar. Emma awiasiýada SSSR, umuman, yza galýar. Nasistler ME-262X-iň täze modifikasiýasyny işläp düzdüler, ol ganatlary süýräp, sagatda 1100 kilometre çenli ýokary tizlige eýe we bäş toplydy we elbetde, ol has ygtybarly we çaknyşmaga ukyply. Şeýle hem alty minut däl-de, ýigrimi minut uçup bilýän ME-163. Iň täze işläp düzme bolan Ju-287 hem 1945-nji ýylyň ikinji ýarymynda peýda boldy. Şeýle hem reaktiw hereketlendirijileri bolan TA-400. Olar hakykatdanam SSSR-e garşy çynlakaý göreşdiler.
Awgust aýynda hüjüm täzeden başlady. Oktýabr aýynyň ortalarynda Moskwa özüni doly gabawda tapdy. Günbatardaky koridoryň uzynlygy ýüz kilometrden köp däldi we uzak aralykly artilleriýa ot açyşlaryna doly derejede sezewar bolupdy. Sowet goşunlary her nähili bolsa-da goranmaga synanyşan Ulýanowsk üçin hem söweşler başlandy. Nemesler Orenburgy aldylar we indi Ural derýasy boýunça öňe gidip, Ufa şäherine ýetdiler we şol ýerden Ural daglary uzakda däldi.
Demirgazykda nasistler Murmanski we tutuş Kareliýa şäherini hem basyp almagy başardylar, Şwesiýa hem Üçünji Reýhiň tarapynda urşa girdi. Bu ýagdaýy has-da kynlaşdyrdy. Nasistler gazaply söweşleriň dowam edýän Arhangelsk şäherini eýýäm gabapdylar. Leningrad häzirlikçe çydap durdy, ýöne doly gabaw astynda ol heläkçilige uçrady.
Noýabr aýynda Sowet goşunlary gapdallardan garşy hüjüme geçip, Moskwa çenli koridory giňeltmäge synanyşdylar, ýöne başa barmadylar. Ulyanowsk dekabr aýynda ýeňlişe uçrady.
1946-njy ýyl geldi. Maý aýyna çenli iki tarap hem güýjüni jemläp, arakesme boldy. Nasistler täze gurluşa eýe bolan "Panther-4" tankyny satyn aldylar - hereketlendiriji we transmissiýa bir bitewi bloka birleşdirildi, hereketlendirijide reduktor we ekipaž agzasynyň sany azaldyldy. Täze ulagyň agramy indi kyrk sekiz tonna, hereketlendirijisi 1200 at güýjüne çenli güýç öndürýärdi we ölçegleri boýunça has kiçi we profili boýunça has pesdi.
Onuň tizligi sagatda ýetmiş kilometre çenli ýokarlandy we ol diýen ýaly döwülmegini bes etdi. Täze gurluş bilen agramyny ýigrimi tonna azaldan "Tiger-4" hem has gowy hereket edip başlady.
Nemesler maý aýynda täze hüjüme başladylar. Olar hil we mukdar taýdan reaktiw uçarlary we has köp uçar parkyny goşdular. Şeýle hem, täze reaktiw bombardmançy uçar, B-28, fýuzelažsyz, örän güýçli "uçýan ganat" dizaýny peýda boldy. Şeýle hem, olar sowet goşunlaryna berk zarba urmaga başladylar.
Iki aýlap dowam eden gazaply söweşlerden soň, ýüz elliden gowrak diwiziýa söweşe goşulyp, gabaw ýapyldy. Moskwa özüni doly gabawda tapdy. Onuň howpsuzlygy üçin gazaply söweşler başlandy. Awgust aýynda nasistler Rýazany alyp, Kazany gabadylar. Ufa hem ýykyldy, nemesler Daşkendi basyp aldylar. Gysgaça aýdylanda, ýagdaýlar örän kynlaşdy. Gyzyl Goşun bolsa güýçli basyş astyndady. Gitler urşyň derhal bes edilmegini talap etdi.
Mundan başga-da, ABŞ-nyň häzir atom bombasy bar we bu çynlakaý zat. Nemesler sentýabr aýynda ahyrsoňy Leningrady eýelediler. Leniniň şäheri hem ýykyldy.
Oktýabr aýynda Kazan ýykyldy we Gorkiý şäheri gabawda galdy. Ýagdaý örän agyrdy. Stalin nemesler bilen gepleşik geçirmek isledi. Emma Gitler şertsiz boýun egmegi isledi.
Noýabr aýynda Moskwada gazaply söweşler boldy. Dekabr aýynda bolsa SSSR-iň paýtagty we onuň bilen birlikde Gorkiý şäheri hem ýykyldy.
Stalin Nowosibirskdedi. Şeýlelikde, SSSR Ýewropa territoriýasynyň ählisini diýen ýaly ýitirdi. Emma ol söweşini dowam etdirdi. 1947-nji ýyl geldi. Maýa çenli gyş asuda geçdi. Maý aýynda SSSR ahyrsoňy T-54 tankyny, nemesler bolsa Pantera-5-i satyn aldylar. Täze nemes tanky öň we gapdal tarapdan gowy goraldy, 170 millimetrlik sowut bilen üpjün edildi. Ol 1500 at güýjündäki gaz turbinaly hereketlendiriji bilen enjamlaşdyryldy. Agramynyň ýetmiş tonna çenli ýokarlanmagyna garamazdan, tank örän çeýe bolup galdy.
Onuň ýaraglanyşy täzelendi: 100 litrlik barrelli 105 millimetrlik top. Şeýle täze öňdebaryjy ulag. 100 tonna agramly has agyr ulag bolan "Tiger-5"-iň 300 millimetrlik öň tarapdaky sowudy we 200 millimetrlik gapdal sowudy bardy. Top has güýçlidi: 63 litrlik barrelli 150 millimetr. Şeýle güýçli ulag. Şeýle hem 1800 at güýji bolan täze gaz turbinaly hereketlendiriji.
Bularyň ikisi esasy tank. Soňra bolsa "Şa Arslan" bar, onuň esasy tapawudy onuň tüpeňi bolup, onuň lülesi gysga, emma kalibrlisi 210 mm uly.
Täze söweşiji uçar peýda boldy, ME-362, has güýçli ýaraglary bolan örän güýçli maşyn - ýedi uçar topy we sagatda bir müň üç ýüz elli kilometr tizlik.
Şeýdip, 1947-nji ýylyň maý aýynda nemesleriň Ural daglaryna hüjümi başlady. Nasistler Swerdlowska we Çelýabinska, demirgazyga bolsa Wologda şäherlerine hüjüm etdiler. Olar öňe gitmegini dowam etdirdiler. Tomusda nemesler tutuş Ural daglaryny basyp aldylar. Emma Gyzyl Goşun söweşini dowam etdirdi. Hatda olar IS-3-den has ýönekeý, gapdallary has gowy goralýan we agramy altmyş tonna bolan täze IS-4 tankyny hem aldylar.
Nemesler Uraldan öňe süýşmegini dowam etdirdiler. Aragatnaşyk liniýalary ep-esli giňeldildi. Nasistler Merkezi Aziýada hem öňe süýşdüler. Olar Aşgabady, Duşenbäni we Bişkegi eýelediler we sentýabr aýynda Alma-Ata ýetip, şol şähere hüjüm etmäge başladylar. Gyzyl Goşun umytsyz söweşdi. Söweşler örän gandöküşikli boldy.
Oktýabr geldi. Ýagyşlar ýagdy. Ýa-da front liniýasy ýuwaşdy. Gepleşikler sessiz dowam edýärdi. Gitler henizem tutuş SSSR-i basyp almak isleýärdi. Ol gepleşikleri inkär etdi. Emma noýabr aýyndan aprel aýynyň ahyryna çenli arakesme boldy. Soňra, 1948-nji ýylyň aprel aýynyň ahyrynda nasistler ýene-de hüjüme başladylar. Olar eýýäm öňe süýşüp, sowet düzgünini bozýardylar. Mysal üçin, hatda şu kyn şertlerde-de SSSR 130 millimetrlik toply, 60 EL barrel uzynlygyndaky, 68 tonna agramly we 180 at güýji öndürýän dizel hereketlendirijili iki sany IS-7 tankyny ýygnamagy başardy. Bu tank nemes Panther-5 bilen söweşip bilerdi, bu bolsa örän çynlakaý zat. Emma olaryň diňe ikisi bardy; olar näme edip bilerler?
Nasistler öňe süýşüp, ilki Týumini, soňra Omski we Akmolany eýelediler. Awgust aýyna çenli olar Nowosibirska ýetdiler. Sowet goşunlary indi köp däldi we olaryň ruhy pese gaçdy. Nowosibirsk iki hepde çydady. Soňra Barnaul we Stalisk ýeňlişe uçrady.
SSSR Günbatar ýaranlarynyň Ýaponiýany ýok etmegine we iki frontda söweşmäge mejbur bolmandygyna bagtlydy. Nasistler oktýabr aýynyň ahyryna çenli Kemerowany, Krasnoýarskiý we Irkutski basyp almagy başardylar. Soňra Sibir aýazlary geldi we nasistler Baýkal kölüniň golaýynda saklandylar. Maýa aýyna çenli ýene bir operasiýa arakesmesi boldy.
Şol döwürde nasistler "Panther-6"-ny işläp düzdüler. Bu ulag öňki modelden birneme ýeňil, altmyş bäş tonna agramlydy, bu bolsa gysylan bölekleriň kömegi bilen has güýçli, on sekiz ýüz at güýjüne eýe bolan hereketlendirijisine, dolandyryşy gowulandyrylmagyna we has rasional taýdan sowutlylygyna eýe boldy. Şol bir wagtyň özünde "Tiger-6" ýedi tonna ýeňil agramlydy, iki müň at güýjüne eýe bolan gaz turbinaly hereketlendirijisine eýe boldy we birneme pes profile eýe boldy.
Bu tanklar gaty gowy we SSSR-iň garşy çäresi ýok. T-54 hiç haçan Habarowsk we Wladiwostokdaky zawodlarda öndürilýän T-34-85-iň ornuny tutmady. Şeýle-de bolsa, bu tank nemes ulaglaryna garşy güýçsüzdir.
Nemesleriň E seriýasyndaky ýeňil ulaglary hem bardy - E-10, E-25 we hatda E-5. Şeýle-de bolsa, Gitler bu ulaglara, esasanam öz-özünden hereket edýän toplar bolandygy üçin, ýumşak garaýardy. Eger olar asla öndürilýän bolsa, ol razwedka ulaglary hökmünde öndürilýärdi we E-5 öz-özünden hereket edýän top hem amfibiýa görnüşinde öndürilýärdi. Aslynda, urşuň ahyryna çenli Üçünji Reýh tanklardan has köp öz-özünden hereket edýän toplary öndürdi we E seriýasyny diňe ýeňil, öz-özünden hereket edýän görnüşinde köpçülikleýin öndürip bolýardy.
Ýöne birnäçe sebäplere görä, öz-özüni ýöredýän toplar şol wagt togtadyldy. Gitler E-10 öz-özüni ýöredýän topuny gaty gowşak sowutly hasaplaýardy. Sowut güýçlendirilende bolsa, ulagyň agramy on tonnadan on bäş on alty tonna çenli ýokarlandy.
Soňra Gitler has güýçli, 400 däl-de, 550 at güýjündäki hereketlendirijini sargyt etdi. Emma bu 1944-nji ýylyň ahyryna çenli ösüşi yza tesdirdi. Bombalanma we çig mal ýetmezçiligi sebäpli, düýbünden täze gurluşly ulagy işläp düzmek üçin gaty giçdi. E-25 öz-özüni ýöredýän top bilen hem şeýle boldy. Ilki başda olar ony has ýönekeýleşdirmek islediler - "Panter" görnüşli top, pes profilli dizaýn we 400 at güýjündäki hereketlendiriji. Emma Gitler 71 EL-de ýaraglary 88 millimetrlik topa çenli ýokarlandyrmagy buýurdy, bu bolsa ösüşde gijikmelere getirdi. Soňra fýurer diňi 20 millimetrlik top, soňra bolsa 30 millimetrlik top bilen enjamlaşdyrmagy buýurdy. Bularyň hemmesi köp wagt aldy we bu ulaglaryň diňe birnäçesi öndürildi, olar sowet hüjüminde tutuldy.
Berliniň üstündäki söweşlerde pulemýotlar bilen ýaraglanan birnäçe E-5 bardy. Başga bir taryhda, wagtyň bardygyna garamazdan, bu öz-özüni ýöredýän toplar hem giňden ýaýramady.
Maus agramy we ýygy-ýygydan döwülmegi sebäpli öňdebaryjy bolup bilmedi. Şeýle hem, E-100 giňden öndürilmedi, munuň sebäbi onuň demir ýol arkaly daşalmagynyň kynçylyklarydy. SSSR-de uzak aralyklar üçin tanklaryň ussatlyk bilen daşalmagynyň zerurdygy aýdylýardy.
Her niçik bolsa-da, 1949-njy ýylda Gitleriň goşunlarynyň hüjümi maý aýynda Uzak Gündogarda, Transbail çölünde başlady.
SSSR soňky iki täze SPG-203 ulagyny öndürdi, olaryň diňe bäşisi 203 mm-lik tanka garşy top bilen enjamlaşdyrylandy we hatda "Tiger-6"-ny hem öňden deşip bilýärdi. 152 kalibrli topy we 70 EL uzynlykdaky stwolly IS-11 tanky hem nasistleriň ägirtlerini ýeňip bilýärdi.
Ýöne bu soňky damja boldy. Nasistler ilki Werhneudinski, soňra Çita şäherini aldylar we ol ýerde täze sowet öz-özüni ýöredýän toplary bilen garşylandylar. Ýakutsk hem basyp alyndy.
Çita bilen Habarowskiň arasynda uly şäherler ýokdy we nemesler tomusda ýörişlerde hereket edýärdiler. Aralyk örän uzakdy. Soňra ýerasty tank zawody bolan Habarowsk şäheri üçin söweş boldy. Iň soňky pursata çenli olar tanklary, şol sanda T-54 we IS-4 öndürmegini dowam etdirdiler, olar bolsa soňuna çenli söweşdiler. Habarowsk ýykylandan soň, nasist goşunlarynyň käbiri Magadana, beýlekileri bolsa Wladiwostoka öwrüldi. Ýuwaş ummanyndaky bu şäheriň berk galalary bardy we sentýabr aýynyň ahyryna çenli umytsyz garşylyk görkezdi. Oktýabr aýynyň ortalarynda SSSR-iň iň soňky iri ilatly ýeri bolan Petropawlowsk-Kamçatsk basylyp alyndy. Nasistler tarapyndan basylyp alnan iň soňky şäher Anadyr boldy, ol 7-nji noýabrda, Mýunhen putçynyň ýyl dönüminde basylyp alyndy.
Gitler Ikinji Jahan urşunda ýeňiş gazanandygyny yglan etdi. Emma Stalin henizem diri we boýun egmegi pikir hem etmeýär, Sibir tokaýlarynda gizlenip, soňuna çenli garşylyk görkezmäge taýýar. Şeýle hem, ol ýerde köp sanly bunkerler we ýerasty gaçybatalgalar bar.
Şeýlelikde, Koba partizan urşuny başlatmaga synanyşýar. Emma nasistler ony gözleýärler we ýerli ilata basyş edýärler. Şeýle hem, olar başgalaryny hem gözleýärler. 1950-nji ýylyň martynda Nikolaý Woznesenskiý, noýabr aýynda bolsa Molotow öldürildi. Stalin bir ýerde gizlenýär.
Partizanlar, esasan, kiçi toparlarda söweşýärler, sabotaž edýärler we gizlin hüjümler edýärler. Şeýle hem gizlin işler bar.
Nasistler tehnologiýany hem ösdürýärdiler. 1951-nji ýylyň ahyrynda olar ME-462-ni işläp düzdüler, bu reaktiv hereketlendirijileri bolan we sagatda 2200 kilometr tizlikli örän ukyply söweşiji-hüjüm uçarydy. Güýçli maşyn.
1952-nji ýylda bolsa "Panther-7" peýda boldy; onuň ýörite ýokary basyşly topy, işjeň sowudy, iki müň at güýjündäki gaz turbinaly hereketlendirijisi we ulagyň agramy elli tonnady.
Bu tank "Panther-6"-dan has gowy ýaraglandyrylan we goraglydy. 2500 at güýjündäki hereketlendirijisi we 120 millimetrlik ýokary basyşly topy bolan "Tiger-7" bolsa altmyş bäş tonna agramlydy. Nemes ulaglary örän çeýe we güýçli bolup çykdy.
Ýöne soňra Stalin 1953-nji ýylyň martynda aradan çykdy. Soňra bolsa Beriýa awgust aýynda nyşana alnan hüjümde öldürildi.
Beriýanyň mirasdüşeri Malenkow, partizan urşunyň mundan beýläk-de mümkin däldigini görüp, nemeslere öz jany we günäsi üçin şertnama we hormatly boýun egmegi teklip etdi. Soňra, 1954-nji ýylyň maý aýynda partizan urşunyň we Beýik Watançylyk urşunyň soňlanmagy baradaky sene gol çekildi. Şeýdip, taryhyň ýene bir sahypasy açyldy. Gitler 1964-nji ýyla çenli höküm sürdi we awgust aýynda ýetmiş bäş ýaşynda aradan çykdy. Ondan öň Üçünji Reýhiň kosmonawtlary amerikanlardan öň Aýa uçmagy başarypdylar. Şeýdip, häzirlikçe taryh gutardy.
Staliniň öňüni alyş urşy 13
BELLIK
Ýagdaý barha ýaramazlaşýar. 1942-nji ýylyň dekabry - güýçli aýazlar dowam edýär. Moskwanyň daşyndaky nasistler sowukdan gaçmaga synanyşyp, berk gorag saklaýarlar. Leningrad doly gabawda, açlykdan ölmäge höküm edilýär. Emma bikini geýen ýalaňaç gyzlar nasistlerden gorkmaýarlar we batyrgaý hüjümlere başlaýarlar.
1-NJI BAP
Indi 1942-nji ýylyň dekabrydy. Aýazlar has-da güýçlenipdi. Gitler we koalisiýa Moskwanyň golaýynda öz pozisiýalaryny saklap durdular. Leningrad doly blokadada we goşa halka bilen gurşalyp alnypdy. Şäher açlykdan ölmek howpy bilen ýüzbe-ýüz bolupdy. Bu ýerde hemme zat örän agyrdy.
Stalin Tihwiniň basylyp alynmagyny we halas ediji halkanyň Gyzyl Goşuna gaýtarylyp berilmegini buýurdy. Şondan soň gazaply söweşler başlandy.
T-34 tanklary, aç-açan ýetmezçilik edýän bolsa-da, söweşe girdi. Duşman Şermanlary we beýleki ýarag görnüşlerini, elbetde, Panteralary we Tigerleri meýdana çykardy. Soňky tank hatda rowaýata öwrüldi.
Şeýlelikde kyn ýagdaý döräp başlady.
Söweş gaýnag suw ýaly gyzgyn dowam etdi. Nemesler we olaryň ýaranlary bunkerlerde gizlenip, aýaz olary bişirdi. Gyzyl Goşun öňe süýşdi.
Emma mesele koalisiýanyň howa üstünligindedi. Mysal üçin, bu ýerde ABŞ-dan zenan aslar Albina we Alwina bar. Olar elli uçary urup düşürip, gowy netije görkezdiler - bu amerikanlaryň arasynda iň gowy netije we baýraklar. Nemesleriň arasynda jedelsiz iň gowusy Ýohann Marsel boldy. Ol dekabr aýynda üç ýüz uçarlyk derejesinden geçmegi başardy. Munuň üçin oňa ýörite sylag, bäşinji derejeli Rysar Haç medaly - has takygy, altyn dub ýapraklary, gylyçlary we almazlary bolan Demir Haç Rysar Haç medaly berildi. Iki ýüz uçar üçin bolsa, oňa almazlary bolan Lýuftwaffe Kubogy berildi.
Bu, hakykatdanam, örän gowy söweşen pilot.
Ol hakykatdanam özboluşly rowaýata öwrüldi. Hatda onuň barada aýdymlar hem ýazylyp başlandy.
Ýohann Marseliň gara saçly bolandygy üçin, ol sowet toparlarynda "gara iblis" diýlip atlandyrylýardy. Ol rus howa güýçlerini urdy, olara hiç hili mümkinçilik bermän, özüni söweşiň gyzgyn arasyna atdy. SSSR-iň iň üstünlikli söweşijileriniň arasynda Pokryşkin we Anastasiýa Wedmakowa bardy. Gyzyl saçly bolan soňkusy hatda elliden gowrak ýapon uçaryny urup düşürendigi üçin iki gezek SSSR-iň Gahrymany medalyny hem aldy. Ol gündogarda söweşdi, Pokryşkin bolsa günbatarda has köp söweşdi.
Ol Marsel bilen duşuşmagy arzuw edýärdi, ýöne häzirlikçe bu bolmady. Gitler Harkowy nähili bolsa-da saklamagy buýurdy. Emma Stalin şeýle hem Stalingrady nähili bolsa-da basyp alyp, yzyna almagy buýurdy.
Ýaş pioner Gulliwer umytsyz söweşdi. Ol komsomol söweşiji gyzlary bilen birlikde hüjüme geçdi. Baky çaga gyşky aýazlara garamazdan, ýalaňaç aýaklydy we şortik geýipdi.
Şeýlelikde, aýakgapsyz we diýen ýaly geýimsiz oglan bolansoň, ol has çeýe. Ol garşydaşlaryna uly höwes bilen hüjüm edýär.
Bir oglan ýalaňaç aýaklary bilen koalisiýa goşunlaryna granata zyňýar we aýdym aýdýar;
Ýigrimi birinji asyrda doglan,
Tehnologiýanyň we beýiklikleriň döwri...
Ýigitiň polatdan ýasalan nerwleri gerek,
Ömür bolsa ýedi ýüz ýyl töweregi dowam eder!
Ýöne men şu ýerde, geçen asyrda,
Her kimiň durmuşynda kynçylyk çekýän ýeri...
Ol ýerde jennet baglary gül açmaýar,
Ine, küregi çalt galdyr!
Men ýaman goşun bilen söweşmäge başladym,
Gyzgyn faşistleri öldüriň...
Olar Şeýtan bilen birleşýärler -
Jynlaryň goşuny san-sajaksyz!
Ýöne oglan üçin kyn, bilýärsiňmi,
Tikenli gyşda...
Men stolumda oturyp bilmeýärin,
Ýeňişli bahar gelsin!
Men ony ýyly we gün şöhlesi düşende gowy görýärin,
Çimligiň üstünde ýalaňaç aýak ylgamak...
Watan, men ynanýaryn, men halas bolaryn,
Faşist güýç bilen äkidilip gitmez!
Men Pioner bolmak üçin ýazyldym,
Tizden doganlar komsomola goşularlar...
Şol wagta çenli bary-ýogy bir ýyl galdy,
Wehrmacht ýeňiler!
Biziň dünýämiz şeýle üýtgeşik,
Onda birnäçe söweş bar...
Iliç näme üçin gynanýar?
Arzuwyňyzyň hasyl boljakdygyny bilýärsiňiz!
Men faşistleri ýeňeris diýip pikir edýärin,
Moskwa bary-ýogy bir daş zyňym uzaklykda ýerleşýär...
Haýwan äleme höküm sürüp bilmeýär,
Nasizm Şeýtan bilen birleşýär!
Isa bize göreşimizde kömek eder,
Jennet planetasy güllär...
Ýatakda ýatmagyň zerurlygy ýok,
Aýdyň, ýyly Maý geler!
Oglan şeýle duýgy bilen we gözlerinde örän yhlasly beýan bilen aýdym aýdýar.
Komsomol gyzlar söweşe girýärler we örän owadan söweşýärler. Olaryň aýaklary örän ýalaňaç we çeýe.
Owadan esgerler kömürden ýasalan granatalary zyňýarlar we dürli zolakly esgerleri çar tarapa dargadýarlar.
IL-2 hüjüm uçarlary asmanda aýlanýar. Olar şeýle egri görünýärler. We gödek. Nemes, amerikan we britan söweşijileri bolsa söweşe girip, olary ýok edýärler.
Ýöne käbirleri henizem söweşe goşulmagy başarýarlar.
Bular örän owadan gyzlar. Bu ýerde hemme zat hormatly.
Sowet-ýapon frontunda biraz asudalyk höküm sürýär. Dekabr aýynda Sibirde örän sowuk bolýar. Ýaponlar ýylynmak üçin oýuklarda we bunkerlerde gizlenýärler. Şeýle hem, olaryň taktikalarynyň özboluşly we netijelidigini aýtmak gerek.
Ýöne asmandaky söweşler dowam edýär.
Akulina Orlowa we Anastasiýa Wedmakowa bilelikde işleýärler. Olar gyş bolsa-da, diňe bikini geýip, söweşýärler we ýalaňaç barmaklaryny atyş enjamlaryna basýarlar.
Akulina gülüp belledi:
- Stalin ahyrsoňy duzaga düşdi!
Anastasiýa gaharly ses bilen şeýle diýdi:
- Diňe Stalin däl, eýsem tutuş Orsýet!
Akulina razy boldy:
- Biz duzaga düşdük!
Gyzlar gözýaş dökdüler. Olar şeýle agressiw we söweşjeň görünýärdiler.
Ýaponlar ýaş bir zenan içalysyny ele saldylar. Ýeri gelende aýtsak, ol ýönekeý bir gyz däldi, eýsem asylly gelip çykyşlydy. Belki, hatda Çingiz hanyň neslindendir. Şeýdip, olar ony sorag etmäge başladylar.
Ilki bilen, olar ony içki eşigine çenli çykaryp, sowuk ýere alyp gitdiler. Olar ony ellerini arkasyna daňyp, şeýle alyp gitdiler, örän owadan we egri gyz. Şeýle hem, onuň örän kaşaň we özüne çekiji çanagy bardy.
Bu basyşa garamazdan, içaly dymdy. Şeýdip, sorag etmek dowam etdi.
Ol şol ýerde, elleri we aýaklary üçin gysgyçlary bolan ýörite oturgyçda berkidilipdi. Onuň ýalaňaç dabanlary zeýtun ýagy bilen ýaglanypdy. Olar gowy süpürilip, suwa çümdürilipdi.
Soňra olar aýal içalyçynyň myşsaly, güýçli bedenine elektrodlary birikdirdiler. Soňra bolsa toguň içine girdiler.
Bu örän agyrylydy.
Ýöne owadan gyz diňe bir utanmady ýa-da ruhdan düşmedi, eýsem duýgular we beýanlar bilen aýdym aýtdy;
Men köşkde şazada bolup doguldym,
Ata Patyşa, köşk emeldarlary gulak asýarlar...
Men özüm hem baky almaz täçde,
Ýöne käwagt gyzyň biynjalyk bolýan ýaly bolýar!
Ýöne soňra faşistler geldi we bu soňy boldy,
Bolçulyk we gözellikli durmuşyň wagty geldi...
Indi gyzyň öňünde tikenlerden täç garaşýar,
Adalatsyz ýaly görünse-de!
Olar köýnegini ýyrtdylar, ädiklerini çykardylar,
Olar şazadany ýalaňaç aýak bilen garyň üstünden sürdüler...
Bular çykan piroglar,
Habyl ýeňildi, Kabyl ýeňdi!
Faşizm öz gazaply ýylgyryşyny görkezdi,
Polat dişler, titan süňkler...
Füreriň özi Iblisiň idealydyr,
Elbetde, ýer oňa hiç haçan ýetmeýär!
Men owadan gyzdym,
Ol ýüpek we gymmatbaha munçuklar geýýärdi...
Indi bolsa ýarym ýalaňaç, ýalaňaç,
Men iň garyplardan hem garyp boldum!
Faşist tigirini öwürdi,
Zalym jellady gamçy bilen sürýär...
Ol aýratyn asyllydy, ýöne birden hiç zat bolmady,
Öňler jennet bolan zat dowzaha öwrüldi!
Älemde zalymlyk höküm sürýär, bil,
Ganly pişik penjelerini gazap bilen ýaýratdy...
Galkan göterjek rysar nirede,
Men faşistleriň çalt ölmegini isleýärin!
Ýöne gamçy ýene-de arkada ýöräp barýar,
Ýalaňaç dabanymyň aşagynda daşlar ýiti sanjylýar...
Ýer ýüzünde adalat nirede?
Nasistler näme üçin ýokary orunlara çykdylar?
Tizden olaryň aşagynda tutuş dünýä bolar,
Olaryň tanklary hatda Nýu-Ýorkuň golaýynda hem bardy...
Lusifer, ähtimal, olaryň butydyr,
Gülki ýaňlanýar, elhenç ýaňlanýar!
Garda ýalaňaç ýöremek nähili sowuk,
Aýaklar bolsa gaz aýaklaryna öwrüldi...
Aý, men seni Gitleriň ýumrugy bilen uraryn,
Fuhrer kürek bilen pul ogurlamaz ýaly!
Bolýar, rysar nirede, gyzy gujakla,
Tas ýalaňaç, ýalaňaç saryýagyz...
Wehrmacht bagty gan üstünde gurdy,
Arkam bolsa gamçynyň zynjyrlary bilen örtülen!
Ýöne soň bir oglan ýanyma ylgap geldi,
Onuň ýalaňaç aýaklaryny çalt öpdi...
Oglan örän ýuwaşlyk bilen pyşyrdady,
Men söýgülimiň gynanmagyny islemeýärin!
Faşizm güýçli, duşman bolsa zalym,
Onuň dişleri titanlaryňkydan has güýçli...
Ýöne Beýik Hudaý Isa biziň bilendir,
Fürer bolsa diňe maýmyn!
Ol Orsýetde ölümini garşylar,
Olar ony tanklardaky doňuz çagasy ýaly keserler...
Reb faşizme kanun çykarar,
Bizinkileriň ýeňendigini bilersiň!
Ýalaňaç dabanlaryny ýalpyldadyp,
Bir deli oglan gamçynyň aşagyndan gaçyp gitdi...
Bu bolmaz, men Şeýtanyň aşagyndaky dünýäni bilýärin,
Faşizm güýçli bolsa-da, hatda örän güýçli!
Esger Berline azatlyk bilen geler,
Ol Fritzleri we dürli fanatikleri garalar...
We ýeňişli netijäni biliň, bolar,
Ýaman, ýigrenji himeralaryň üstünlikleri!
Derrew özümi has ýyly duýdum,
Gar ýumşak ýorgana öwrülen ýaly...
Dostlary her ýerde taparsyňyz, ynan maňa,
Emma, gynansak-da, eýýäm köp duşman bar!
Ýalaňaç yzlaryňy ýel öwüssin,
Ýöne men gyzdym we batly güldüm...
Ýaman betbagtçylygyň döwri gutarar,
Diňe biraz wagt sabyrly bolmak galýar!
Reb ölülerden soň direlder,
Ata Watanyň üstünde şöhrat baýdagyny galdyryň!
Şonda biz ebedi ýaşlygyň tenini alarys,
Hudaý Mesih biziň bilen ebedi bolar!
Ol şeýle aýdym aýtdy we özüni şeýle batyrgaý we gahrymança alyp bardy. Ol hakykatdanam buýsanmaly gyz. Samuraýlar hormat bilen başlaryny atdylar.
Olar gynamalary bes etdiler we hatda oňa kaşaň halat berdiler we ony hormatly myhmanlar üçin niýetlenen myhmanhana iberdiler. Soňra ýapon generaly Noginiň özi gyzyň öňünde dyza çöküp, onuň ýalaňaç, çişli dabanlaryndan öpdi.
Bu uly batyrlygyň mysalydyr.
Osmanly frontunda söweşler dowam edýär. Türkler Tbilisine geçmäge synanyşýarlar. Sowet goşunlary bolsa garşy hüjüme geçýärler. Her biri üç barrelli KV-8 tanklary hereketde. Bu gyzykly täzelik. Eýsem, näme üçin amerikan "Şermanlary" olara garşy söweşýärler? Olar şeýle hem güýçli garşydaşlar. Söweşler bolsa rehimsiz, örän agressiw we rehimsiz.
Şol bir wagtyň özünde, Gulliwer hem söweşdi we söweşiji hökmünde ýokary derejeli ussatlygyny görkezdi, sowukdan we duşmanyň güllelerinden gorkmady. Şeýle hem, ol on iki ýaşdan uly bolmadyk ajaýyp oglan ýaly söweşdi.
Gyzlar onuň bilen söweşýärler.
Nataşa şeýle belleýär:
- Şeýle duşmanlar bilen bize aňsat däl!
Alisa razy boldy:
"Duşman mekir, zalym we örän söweşjeň. Onuň bilen söweşmek kyn. Emma biz komsomol agzalary, ýokary derejeli söweşijiler."